Nauki Humanistyczne i Społeczne

Filozofia i Nauka

Zawartość

Filozofia i Nauka | 2025 | tom 13, część 2

Autorzy i Afiliacje

Piotr Bołtuć
1

  1. Department of Computer Science, College of Liberal Arts and Sciences, University of Illinois, Springfield

Abstrakt

This paper integrates fundamental theoretical computability concerns of AGI systems with the practical challenges of engineering safe AGI systems. Prior simulation experiments with AGI-capable agents [1] illustrate how increasing complexity and social interaction can lead to inevitable control challenges, most notably, through deception. We adopt an ethically neutral definition of deception as the measurable divergence (discrepancy D) between an AGI’s internal and external objectives. By drawing an analogy with Turing’s classical Halting Problem, we introduce the Social Halting Problem, demonstrating that reliably detecting deception in complex AGI systems is fundamentally undecidable, as expected. To address this challenge, we propose a Deception Complexity Index (DCI)—a quantifiable metric based on behavioral complexity, deviation from truthful behavior, and the resources needed for verification. This enables more precise risk assessment and alignment engineering. The inevitable presence of deception in social, complex AGI systems and the inherent undecidability highlighted by the Social Halting Problem imply that our engineering focus should shift from complete verification to risk mitigation.
Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Howard Schneider
Piotr (Peter) Boltuć

Abstrakt

It is the author's concept of quantum information theory as a universal paradigm of cognition and a theory of everything, integrating physics, epistemology, and the ontology of sense. The author assumes that information is not only a description of reality, but its primordial material — cognitive energy that co-creates matter, consciousness, and the evolution of civilization. The model is based on a five-step hierarchy of cognitive transformation: data → information → concept → knowledge → wisdom, corresponding to the gradual ordering of the entropy of sense. The process of cognition is quantum in nature: every act of thinking exists in the superposition of senses, and only at the moment of interpretation does the collapse of sense occur, i.e., the transition from potentiality to cognitive actuality. The author develops an analogy between the wave of cognition and the wave of matter, introducing the concepts of the amplitude of sense and cognitive entropy as formal measures of the quality of cognition. The result is a theory in which man, artificial intelligence, and the Universe participate in a single field of quantum information, and the cognitive equilibrium corresponds to the state of minimal entropy – wisdom. The article integrates the classical concepts of Bohm, Einstein, McLuhan, and Floridi, showing information as an efficient factor equal to energy and matter. The proposed concept of Homo sapiens harmonicus presents the man of the future as a being capable of harmonizing the amplitudes of sense, combining knowledge with values, and transforming technology into a tool for spiritual development. The paper concludes with the postulate of a quantum epistemology, in which philosophy becomes the science of organizing the world's information field—the art of transforming the chaos of data into the wisdom of existence.

Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Andrew Targowski

Abstrakt

Niniejszy artykuł proponuje nowatorski model fizyczno-ontologiczny Wszechświata jako absolutnie izolowanego systemu charakteryzującego się niezerową egzergią, relacyjnym porządkiem oraz ontologiczną prymarnością informacji. Podważając klasyczną termodynamiczną prognozę śmierci cieplnej, argumentuje, że entropia jest zależna od skali opisu, a globalna egzergia jest stale podtrzymywana dzięki dynamicznemu sprzężeniu energii i informacji. Lokalne podsystemy (P ⊆ W) wyłaniają się jako samoregulujące centra porządku, koncentrujące egzergię i redukujące entropię informacyjną. Model integruje koncepcje z konformalnej kosmologii cyklicznej (Penrose), zasad holograficznych oraz przyczynowości zstępującej, sugerując holistyczną, idealistyczną kosmologię, w której całość poprzedza części (hologeneza). Implikacje obserwacyjne obejmują reinterpretację anizotropii CMB jako śladów dziedziczonej informacji z poprzednich eonów oraz testy za pomocą Euclid i JWST. Wszechświat nie jest systemem zmierzającym ku równowadze, lecz samopodtrzymującym się procesem relacyjnym — istnieniem jako wieczny ruch, sens i samoregulacja.
Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Stanisław Buda
1

  1. Akademia Nauk Stosowanych TWP w Szczecinie

Abstrakt

Koncepcja stylu myślowego odnajduje swoje zastosowanie w świecie naukowym. Sam autor podaje takie jej zastosowanie, rysując w jej ramach kręgi egzoteryczne a także ezoteryczne i sytuując tam specjalistów w danej dziedzinie oraz laików. Wydaje się jednak, że koncepcję stylu myślowego można z powodzeniem zastosować także w zakresie kultury, szczególnie w odniesieniu do współżycia wielu kultur obok siebie oraz ich wzajemnych relacji. Celem podjęcia rozważań w niniejszym artykule, poza przybliżeniem samej sylwetki mieszkańca Galicji początku XX wieku, jest podkreślenie związków stylu myślowego i zjawiska wielokulturowości. Zestawienie ze sobą stylu myślowego i wielokulturowości, zadanie być może trudne i nowatorskie, wydaje się ważne, gdyż wykazać może niesłabnącą aktualność w dzisiejszym świecie koncepcji Flecka sprzed niemal stu lat.
Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Aneta Rumak
1

  1. Szkoła Doktorska Uniwersytetu Rzeszowskiego

Abstrakt

Tekst podejmuje krytyczną analizę manipulacji emocjonalnej w mediach społecznościowych, ujmując ją jako element szerszej infrastruktury cyfrowego kapitalizmu afektywnego. Punktem wyjścia są empiryczne przykłady ingerencji w emocje użytkowników – eksperyment Facebooka z 2014 roku oraz działalność Cambridge Analytica – które ujawniają zdolność platform cyfrowych do modulowania nastrojów, decyzji i zachowań politycznych przy użyciu algorytmów, danych osobowych i psychograficznego mikrotargetowania. Tekst pokazuje jednak, że narracja o „wszechmocy” tych technologii bywa przesadzona, a modele osobowości i predykcji emocjonalnych są epistemologicznie kruche, uproszczone i silnie kontekstualne.

W dalszej części analiza przesuwa się z poziomu spektakularnych skandali ku codziennym praktykom afektywnym, takim jak użycie emoji, emotikonów i reakcji platformowych. Zostają one zinterpretowane jako narzędzia standaryzacji emocji, które jednocześnie umożliwiają ekspresję afektywną i redukują jej złożoność, czyniąc ją podatną na agregację, analizę sentymentu i komodyfikację. Odwołując się do filozofii procesualnej Whiteheada, teorii performatywności Butler, koncepcji pracy emocjonalnej Hochschild oraz krytyki kapitalizmu nadzoru Zuboff, tekst argumentuje, że emocje w mediach społecznościowych nie są jedynie wyrażane, lecz współprodukowane przez architekturę platform.

Emoji i systemy analizy sentymentu zostają ukazane jako elementy biopolityki emocji, w której afekt staje się surowcem ekonomicznym, a użytkownicy – afektywnymi pracownikami platform. Jednocześnie tekst wskazuje na granice algorytmicznego ujęcia emocji: ich kontekstualność, wieloznaczność i relacyjny charakter wymykają się pełnej automatyzacji. W zakończeniu zaproponowana zostaje alternatywna perspektywa badawcza, inspirowana koncepcją transindywidualności i komunitaryzmu emocjonalnego, która traktuje afekt nie jako towar, lecz jako zasób relacyjny, polityczny i etyczny, zdolny do budowania solidarności i oporu wobec instrumentalnej logiki cyfrowego kapitalizmu.
Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Jacek Gurczyński
1

  1. Instytut Filozofii UMCS Lublin

Abstrakt

W artykule zajęto się problematyką dominacji metody izolacji w naukach ekonomicznych, w kontekście uwarunkowań instytucjonalnych i behawioralnych. Autorzy stawiają hipotezę, że naukowcy posługują się heurystykami badawczymi w ramach nauki instytucjonalnej, rozumianej za Kuhnem jako okres konsensusu paradygmatycznego. Metoda izolacji, jako forma redukcjonizmu wywodząca się z Weberowskiej koncepcji typu idealnego, stanowi nie tylko narzędzie poznawcze upraszczające złożone zjawiska społeczno-gospodarcze, ale również bezpieczną strategię kształtowania własnej kariery akademickiej. W ujęciu behawioralnym badacz, jako podmiot poznawczo ograniczony, skłonny jest do stosowania sprawdzonych metod, które można porównać do heurystyk decyzyjnych znanych z ekonomii behawioralnej. Presja instytucjonalna wyrażająca się maksymą „publikuj albo giń” oraz biologiczny imperatyw gospodarowania budżetem energetycznym sprzyjają wykorzystywaniu utartych schematów badawczych. Artykuł wykazuje, że wybory metodologiczne ekonomistów są efektem interakcji między tradycją badawczą i ograniczeniami poznawczymi a wymogami kariery akademickiej.
Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Sławomir Czetwertyński
1
Jakub Marcinkowski
2

  1. Katedra Mikroekonomii i Ekonomii Instytucjonalnej, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu, ul. Komandorska 118/120, Wrocław
  2. Katedra Zarządzania Strategicznego i Logistyki, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu, ul. Komandorska 118/120, Wrocław

Instrukcja dla autorów

INFORMACJE DLA AUTORÓW

Przygotowanie tekstów

1. Przyjmujemy teksty rozpraw i studiów do 1,5 arkusza wydawniczego (60 000 znaków ze spacjami), polemik i głosów w dyskusjach – do 0,5 arkusza (20 000 znaków ze spacjami), recenzji – do 0,4 arkusza (około 16 000 znaków ze spacjami). W uzasadnionych przypadkach dopuszczamy wyjątki. Należy je uzgodnić wcześniej z zespołem redakcyjnym.

2. Prosimy autorów o przysyłanie tekstów w edytorze Word 1997–2003, z przypisami dolnymi, a nie końcowymi.

2a. Do każdego tekstu powinno zostać dołączone streszczenie w jęz. polskim (zamieszczone na początku tekstu) oraz w jęz. angielskim (na końcu tekstu), oraz słowa kluczowe w jęz. angielskim, informacja o afiliacji autora (umieszczona pod imieniem i nazwiskiem autora).

2b. Pożądane jest dzielenie tekstu na zatytułowane rozdziały.

3. Cytowanie pozycji literatury powinno zostać przygotowane według poniższego schematu:

Monografie:

Max Scheler, Problemy socjologii wiedzy, przeł. Stanisław Czerniak et al., PWN, Warszawa 1990, s. 32.

Artykuły w czasopismach:

Nelson Goodman, What Should Not Be Said about Representation?, Journal of Aesthetics and Art Criticism, 1987–8, v. 46, s. 419–425.

Rozprawy w monografiach zbiorowych:

E. Mayr, Die Darwinsche Revolution und die Wider‐ stände gegen die Selektionstheorie, w: J. Herbig, R. Hohlfeld (red.), Die zweite Schöpfung. Geist und Ungeist in der Biologie des 20. Jahrhunderds, Hanser, München 1990, s. 44–70.

Odsyłacze do literatury należy umieszczać na jeden ze dwóch sposobów:

A) w przypisach dolnych;

B) w zamieszonej na końcu tekstu Bibliografii. W takim przypadku odsyłacze do literatury powinny być umieszczone w tekście według następującego schematu: nazwisko autora, rok wydania, strony, na przykład: (Giere, 1988, s. 25).

Wybrany przez Autora sposób A) lub B) powinien być stosowany konsekwentnie w całym tekście.

C) Bibliografia winna być uporządkowana alfabetycznie, według nazwisk autorów.

4. Elementy tekstu, które Autor pragnie wyróżnić, należy pisać rozstrzelonym drukiem.

5. Tytuły i podtytuły – wypośrodkowane, półgrubą czcionką.

6. Notki (przypisy) – dolne, a nie końcowe.

7. Autorzy proszeni są przygotowanie tekstu do celów peer‐blind review, czyli o niezamieszczanie w tekście informacji pozwalających zidentyfikować autora. Dane autora na pierwszej stronie tekstu zostaną usunięte przez redakcję przed przekazaniem jej recenzentom.

8. Autorzy są ponadto proszeni o ujawnienie wszystkich osób biorących udział w powstawaniu publikacji oraz ewentualnych źródeł powstawania publikacji. To rozwiązanie zastosowane przez redakcję ma zabezpieczać publikacje przed zjawiskiem ghost‐writing.

9. Autorzy są też proszeni o złożenie deklaracji (także elektronicznie, w formie skanu z podpisem), że tekst przysyłany do druku nie jest przedrukiem tekstu wcześniej publikowanego.

10. Materiały należy przysłać pocztą elektroniczną na adres:

filozofiainauka@ifispan.waw.pl

11. Ewentualne diagramy, ryciny i inne formy graficzne znajdujące się w tekstach powinny być czarno‐białe.

12. Wzory matematyczne powinny być zapisane w formie Word. W razie trudności możliwe są indywidualne negocjacje z redakcją.

Proces recenzowania

Teksty nadsyłane do czasopisma są recenzowane zgodnie ze standardami peer‐blind review. Szablon recenzji oraz lista recenzentów każdego wydanego tomu czasopisma jest podana na stronie internetowej czasopisma. Lista recenzentów nie jest stała. Redakcja powołuje recenzentów w zależności od tematyki przysyłanych tekstów. Daje to gwarancję oceniania tekstów przez faktycznych specjalistów problematyki rozważanej w nadsyłanych tekstach.

Procedura recenzowania

Proces recenzowania

Teksty nadsyłane do czasopisma są recenzowane zgodnie ze standardami peer‐blind review. Szablon recenzji oraz lista recenzentów każdego wydanego tomu czasopisma jest podana na stronie internetowej czasopisma. Lista recenzentów nie jest stała. Redakcja powołuje recenzentów w zależności od tematyki przysyłanych tekstów. Daje to gwarancję oceniania tekstów przez faktycznych specjalistów problematyki rozważanej w nadsyłanych tekstach.

Ta strona wykorzystuje pliki 'cookies'. Więcej informacji